Het verstevigen van de onderwijskundige verankering van internationale competenties krijgt in bestaande onderzoeken nog onvoldoende aandacht. Het Onderwijsontwikkelingsfonds-project (OOF) van de Associatie K.U.Leuven Internationale competenties : naar een krachtige internationale dimensie in de opleidingen (ICOM-project) wil hierop inspelen door op zoek te gaan naar antwoorden op enkele fundamentele vragen in verband met de zogenaamde internationale competenties:

• Aan welke kennis, vaardigheden en attitudes (competenties) wordt in het bijzonder gewerkt in een internationale leeromgeving? Welke competenties zijn typisch en manifesteren zich voornamelijk (of enkel) in een internationale leeromgeving zowel in het buitenland als @home? Hoe kunnen we zulke internationale competenties operationaliseren voor diverse opleidingen en / of in specifieke disciplines?
• Hoe kunnen we de leereffecten met betrekking tot deze internationale competenties meten bij studenten uit verschillende opleidingen? Dit project beoogt daarom de ontwikkeling van een onderbouwde set van afgebakende internationale competenties die toelaten om opleidingen te ondersteunen in de zinvolle integratie van deze competenties in hun curriculum en om als kader te hanteren bij concrete internationale ervaringen. Op deze manier bewaken opleidingen de transparantie en verscheidenheid van internationale competenties, vermijden ze overlap en kunnen ze gerichter leerervaringen begeleiden en de leereffecten ervan in kaart brengen.

Dit OOF-project beoogt met andere woorden een over opleidingen heen gedragen model van internationale competenties te ontwerpen. Dit vormt immers een essentiële basis om vragen omtrent de kwaliteit van internationale initiatieven op het niveau van de curricula aan te pakken. Voorbeelden van dergelijke vragen zijn: Welke zijn de basisvoorwaarden zowel in de beginsituatie van de student als in de leeromgeving om tot een zinvolle leer- en levenservaring te komen in een geïnternationaliseerde leeromgeving? Hoe kunnen we deze leerarrangementen het best vorm geven opdat we meer studenten mobiliseren tot diepe internationale leerervaringen en opdat we hen instrumenten aanreiken om deze ervaringen te vertalen in een meerwaarde voor hun beroepsprofiel?

Meer bepaald zal dit ICOM-project (zie ook figuur):

• Internationale competenties eenduidig identificeren, afbakenen en definiëren om tot een onderbouwd model van internationale competentievelden te komen waarnaar gerefereerd wordt in het kader van de internationale ervaringen in diverse opleidingen. Vertrokken wordt van de typische context van het hoger onderwijs en de bijhorende referentiekaders omtrent internationalisering. Voorbeelden van mogelijke velden zijn: Europees en wereldburgerschap, interculturele competenties, taalcompetenties enz.
• Aan de hand van dit model van internationale competenties gaan we na welke internationale competenties reeds verwerkt zijn in de curricula van bacheloropleidingen uit diverse opleidingsdomeinen. Hiertoe ontwikkelen we een digitaal instrument waarmee op opleidingsniveau een soort internationale kaart opgesteld wordt: opleidingen schalen zich aan de hand van een digitaal instrument in wat internationale competenties betreft. Dit stelt opleidingen in staat om te onderzoeken aan welke internationale competenties inmiddels gewerkt wordt, welke internationale competenties domineren en wat nog verder ontwikkeld kan worden in hun curriculum. Opleidingen maken hierin uiteraard een eigen keuze. Het instrument beoogt enhancement en de stimulatie van de interne discussie.
• Een evaluatie-instrument ontwikkelen om op studentniveau de leereffecten van diverse internationale ervaringen in de opleiding – zowel in het buitenland als @home én zowel vóór als ná de internationale ervaringen – te meten. We willen met dit instrument nagaan welke internationale competenties studenten door hun internationale ervaring verwerven en in welke mate. De studentendoelgroep voor deze doelstelling zijn:
  • enerzijds de uitgaande Vlaamse studenten met een langdurige internationale ervaring.
  • anderzijds Vlaamse studenten die in hun opleiding in Vlaanderen internationale ervaringen opdoen (I@home) door bijv. contacten met internationale studenten @home.

Een eerste opdracht hierbij is de concrete invulling van internationale competenties. Wat zijn internationale competenties? Waarin verschillen ze bijv. van interculturele competenties? Hoe verhouden ze zich tot attitudes zoals openheid, creativiteit, flexibiliteit enz.?

De onderwijskundige vernieuwing van dit project betreft een kwaliteitsverbetertraject van de internationale dimensie in de opleidingen. Het biedt daartoe:

een aanzet tot een onderwijskundig verantwoorde inkanteling van de internationale dimensie in diverse curricula.

een kans om de impact van leerervaringen verbonden aan studentenmobiliteit na te gaan en hiaten op te sporen.

een instrument aan diverse opleidingen om zichzelf inhoudelijk te evalueren en op termijn te profileren wat internationalisering betreft.

een voorbereiding voor verdere innovatie van begeleiding en onderwijsleerpraktijken van internationale leerervaringen in curricula (@home).

Daarmee draagt het ICOM-project bij tot de aspiraties van de Europese Unie op het vlak van internationalisering van het hoger onderwijs, zoals onder meer het ontwikkelen van een werkelijke internationale cultuur in onze hoger onderwijsinstellingen en het stimuleren van een mondiaal bewustzijn (Raad van Europa, 2010). Het leidt bovendien mogelijks ook tot meer inzicht in de vraag in welke mate studenten uit het hoger onderwijs afstuderen met de door de OESO gedefinieerde 21st Century Skills and competencies (Ananiadou & Claro, 2009). ¹

1. Dit referentiekader definieert drie competentiedimensies voor onderwijs en opleiding in de 21^ste eeuw: informatie- en communicatiecompetenties en competenties verbonden aan ethische en sociale impact (Ananiadou & Claro, 2009); Zie ook: www.p21.org.