7.1 Inleiding

De internationale dimensie in het hoger onderwijs krijgt sinds het begin van de jaren ´80 steeds meer aandacht als gevolg van verschillende technologische, socio-economische (migratiestromen, economisch aangestuurde mondialisering met verregaande culturele gevolgen) en politieke ontwikkelingen (bijv. rol van internationale organisaties) (Flanders Knowledge Area vzw, 2012). Zo is sinds de Bolognaverklaring de toenemende internationaliseringsgraad van het hoger onderwijs een topprioriteit om zowel economisch als intellectueel een belangrijke rol te kunnen blijven spelen. Deze prioriteit werd in het verdrag van Leuven in concrete doelstellingen gegoten om tegen 2020 ten minste 20 % van de studenten een studieperiode in het buitenland te laten doorbrengen. Daardoor is de internationale mobiliteit van de studenten de facto van status veranderd; waar het vroeger vooral een middel was, is het nu een doel op zich geworden.

Naast deze cijfermatige aandacht vanuit het beleid, ontstond in de hogeronderwijswereld meer en meer de behoefte om de internationale dimensie onderwijskundig te onderbouwen in functie van een kwaliteitsvolle integratie in de opleidingen. Deze onderwijskundige verankering van de internationale dimensie roept allereerst de volgende vragen op: Wat willen we concreet bereiken? Wat willen we dat de uitgaande studenten kennen en kunnen?

Deze doelstellingen leidden tot een waaier aan initiatieven in hogescholen en universiteiten om studenten aan te moedigen én voor te bereiden op een buitenlandse verblijfsperiode. Daarbij zijn twee zaken vast te stellen.

Ten eerste zijn internationalisering en internationale competenties veelvuldig gehanteerde containerbegrippen. Zelden worden deze begrippen duidelijk gedefinieerd. Richtinggevend voor de kwaliteit van de internationaliseringsdimensie lijken de streefcijfers en benchmarks, vooropgesteld door actoren op diverse beleidsniveaus. De inhoudelijke verduidelijking van het begrip internationalisering beperkt zich vaak tot het weergeven van concrete initiatieven en strategieën. Verder vallen de fragmentatie en vooronderstellingen in de doelen van internationalisering in het hoger onderwijs op. Deze doelen worden gelinkt aan interculturele competenties (Deardorff, 2006; VLHORA 2003) en / of aan taalvaardigheid (VLHORA, 2000; Europese Commissie, 2009) en / of (wereld-)burgerschapscompetenties (Da Vita en Case, 2003; Hill, 2007) en / of diverse persoonlijkheidskenmerken (VLHORA, 2000; Stronkhorst, 2005).

Ten tweede valt op dat slechts een minderheid van studenten een stap in het onbekende waagt en kiest voor een internationale uitwisseling (Departement Onderwijs en Vorming, 2011).

Deze vaststellingen verfijnen de vragen die bij ons opgeroepen worden, zoals welke zijn de daadwerkelijke leereffecten van studenten die zich engageren voor internationale mobiliteit 1? Hoe kunnen we bij thuisblijvers eveneens zogenaamde internationale competenties aanscherpen? Wanneer zijn internationaliseringsinitiatieven effectieve onderwijskundige acties die een diepe impact realiseren op het leren van studenten? Over de leereffecten van internationale ervaringen is er nog veel onduidelijkheid, zowel op conceptueel als op empirisch vlak. In de zoektocht naar antwoorden omtrent het vraagstuk van de leereffecten, zullen we in wat volgt de beoogde leereffecten benoemen als internationale competenties. Teneinde internationale competenties af te bakenen en te definiëren enerzijds en deze te onderzoeken in de praktijk van het Vlaamse hoger onderwijs, stellen we de volgende vragen:

  • Hoe worden internationale competenties opgevat door beleidsmakers die mede vorm geven aan internationalisering in het hoger onderwijs en onderzoek? Hoe vullen we deze internationale competenties concreet in?
  • Wat wijst onderzoek naar de leereffecten door een internationale ervaring bij hoger onderwijsstudenten uit?
  • Hoe worden internationale competenties binnen afzonderlijke opleidingen opgevat en geïntegreerd in het curriculum?

Om deze vragen te beantwoorden, ontwikkelen wij binnen het OOF-project Internationale competenties (ICOM): Naar een krachtige internationale dimensie in de opleidingen 2 een conceptueel kader rond internationale competenties dat onderbouwd is door deskresearch, onderzoek bij studenten en door de analyse van de leeruitkomsten rond het proces van internationalisering bij verschillende opleidingen.

Bij de deskresearch maakten we gebruik van de twee verschillende soorten bronnen binnen de literatuur rond internationale competenties. Enerzijds namen we de beleidsdocumenten door die richting geven aan het proces van internationalisering. In deze documenten wordt veelvuldig gerefereerd aan internationale competenties als doel van internationaliseringsinitiatieven. Zowel studenten als docenten zouden hun internationale competenties verhogen door deel te nemen aan geïnternationaliseerde onderwijsarrangementen. Beleidsmakers en politici verschillen onderling aanzienlijk in hoe zij interculturele competenties opvatten.

Anderzijds is er de literatuur omtrent kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar de leereffecten van internationale ervaringen. In deze literatuur wordt vaak slechts een deelaspect van internationale competenties onderzocht, zonder dit deelaspect in een breder theoretisch kader te plaatsen.


1. Voor een definitie van mobiliteit verwijzen we naar de adviesnota van Flanders Knowledge Area omtrent de definitie en criteria voor international mobiliteit, zie: Flanders Knowledge Area vzw (2012). Adviesnota. De 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit: definities en criteria die gebruikt worden om de studentenmobiliteit te meten en te registreren. Retrieved from www.flamenco-vzw.be/nl/studies-and-statistics/adviesnota-mobiliteit-20-20/

2. http://associatie.kuleuven.be/onderwijs/oof-info/2011/27



Lees verder: 7.2   Op zoek naar een invulling van internationale competenties
 
Flanders Knowledge Area

Flanders Knowledge Area

www.flandersknowledgearea.be

Study in Flanders

Study in Flanders

www.studyinflanders.be

Research in Flanders

Research in Flanders

www.researchinflanders.be

Studeer in het Buitenland

Studeer in het Buitenland

www.studeerinhetbuitenland.be

Handboek Internationalisering

Handboek Internationalisering

www.handboek-internationalisering.be

Studies and Statistics

Studies and Statistics

www.flandersknowledgearea.be / nl / projecten / studies-and-statistics

Forum

Forum

www.flandersknowledgearea.be / nl / fora

Blog

Blog

www.flandersknowledgearea.be / nl / blog

Reconfirm

Reconfirm

www.reconfirm.be

Klik hier om de andere projecten van Flanders Knowledge Area te raadplegen