7.2 Op zoek naar een invulling van internationale competenties

Gezien de hoeveelheid en vooral diversiteit aan visies op de leereffecten van internationalisering in het hoger onderwijs zullen wij hier de invulling van de internationale competenties in eerste instantie vertrekken van de beleidscontext voor het Vlaamse hoger onderwijs. Op basis van de beleidsdocumenten onderscheiden wij vier clusters van leereffecten.

Een eerste cluster betreft interculturele competentie. De termen interculturele competentie, interculturele vaardigheden of interculturele sensitiviteit vormen de meest genoemde leeruitkomsten van een internationale ervaring (zie o.a. Europese Commissie, 2009; Vlaamse Hogescholenraad, 2000; Europese Raad, 2010; Europese ministers van Onderwijs, 2009; Departement Onderwijs en Vorming, 2011; Europese Raad, 2009, en 2010; Europese Raad en Europese Commissie, 2010).

Hoewel interculturele competenties het vaakst vernoemd worden, zijn zij niet de enige leeruitkomsten van een internationale ervaring. Een internationale ervaring houdt vaak communicatie in een andere taal in. Het verbeteren van de buitenlandse taalvaardigheid wordt dan ook vaak gezien als leeruitkomst van internationalisering (zie o.a. Europese Commissie, 2009; Vlaamse Hogescholenraad, 2000; Europese Raad, 2010; Europese ministers van Onderwijs, 2009; Departement Onderwijs en Vorming, 2011; Vlaamse Onderwijsraad, 2010; Europese Raad en Europese Commissie, 2010).

Een derde cluster leeruitkomsten betreft de relatie tussen de student en de maatschappij. Zo stelt de Europese Commissie (2009, p. 1-2): Learning mobility has other positive features. It can [...] help foster a deepened sense of European identity and citizenship among young people. Ook de Vlaamse Hogescholenraad (2000) spreekt over: Europese burgerzin en Europese identiteit. De Bologna-experten spreken over: Europees burgerschapscompetenties en global awareness (Departement Onderwijs en Vorming, 2011). Gelijkaardige leeruitkomsten (zoals civieke competentie of actief burgerschap worden benadrukt door de Europese Raad (2010), Vlaamse Onderwijsraad (2010), Europese Raad (2009) en Europese Raad en Europese Commissie (2010). In dit cluster wordt gedoeld op de betrokkenheid van de student bij maatschappelijke onderwerpen, op nationaal, Europees of internationaal niveau: actief burgerschap, Europees burgerschap en wereldburgerschap.

Een vierde veel terugkerende cluster van leeruitkomsten in beleidsteksten betreffen de verwijzingen naar de persoonlijke maturiteit van de student. De Europese Commissie (2009), de Europese ministers van Onderwijs (Europese ministers van Onderwijs, 2009), het Departement Onderwijs en Vorming (2009), de Vlaamse Onderwijsraad (2010) en de Bologna-experten (Departement Onderwijs en Vorming, 2011) spreken over: persoonlijke ontwikkeling of persoonlijke groei. De Vlaamse Hogescholenraad (2000) verwijst naar: zelfstandigheid, flexibiliteit en communicatieve vaardigheden als leeruitkomsten. De Bologna-experten (Departement Onderwijs en Vorming, 2011) voegen daar open-mindedness, emotionele stabiliteit en creativiteit (zie ook Vlaamse Onderwijsraad, 2010; Europese Raad, 2010) aan toe.

Deze vier clusters vormen voor ons de vier subdomeinen van de internationale competenties. Wij zullen deze subdomeinen in het kader van het OOF-project aanduiden met de termen: interculturele competentie, taalvaardigheid, global engagement en persoonlijke groei.

Ook in de wetenschappelijke literatuur naar de effecten van internationale ervaringen vinden we ondersteuning voor deze domeinen. Meyer-Lee, Elaine, Evans en Joy (2007) stelden daarbij vast dat – hoewel interculturele competentie veelvuldig als leeruitkomst van studentenuitwisseling wordt geschouwd – er nog veel onenigheid bestaat over wat de precieze invulling van deze term (zie ook Deardorff, 2006). Meyer-Lee et al (2007) onderscheiden ook language learning als leeruitkomst van studentenuitwisseling, wat samenvalt met de term taalvaardigheid.

De term persoonlijke groei wordt door Meyer-Lee, Elaine, Evans, Joy (2007) omschreven als: social and emotional growth. Zij omschrijven dit als: independence, maturity, social development, general interpersonal relating skills, and confidence levels. Volgens deze auteurs rapporteren uitwisselingsstudenten en ouders vaak dramatic outcomes op dit domein.

Global engagement wordt niet expliciet als domein van leeruitkomsten onderscheiden door Meyer-Lee, Elaine, Evans, Joy (2007). Zij stellen echter wel dat internationale ervaringen kunnen bijdragen aan global awareness, een international perspective or world-mindedness, en de ontwikkeling van students' national, cultural or citizenship identity.

Deze vier subdomeinen zijn tijdens verschillende gelegenheden voorgelegd aan zowel docenten als studenten. Docenten werden bevraagd tijdens workshops op studiedagen 1. Daarbij viel het op dat docenten vooral de leeruitkomsten op persoonlijk vlak en interculturele competentie benadrukken. Global engagement, dat benadrukt wordt door beleidsmakers, wordt door docenten minder vaak naar voren geschoven als leereffect van internationale activiteiten in het hoger onderwijs. Bij studenten die bevraagd werden over hun leeruitkomsten na terugkomst van een studie- of stageverblijf in het buitenland is eenzelfde patroon zichtbaar.

Deze vier domeinen samen vormen voor ons onlosmakelijke onderdelen van internationale competentie. Als leeruitkomst van internationalisering wordt in de literatuur ook verwezen naar disciplinary knowledge (Meyer-Lee et al., 2007): kennis van de beroepsuitoefening in het gastland. Disciplinary learning betreft het verwerven van: internationale beroepsspecifieke competenties. Deze internationale beroepsspecifieke competenties zijn door en door verbonden met het studiedomein. Een student uit de lerarenopleiding heeft na een verblijf in een ander land een beter zicht op het onderwijssysteem in het betreffende land. Een architect verwerft in Japan heel andere inzichten omtrent ruimtelijke ordening dan in zijn opleiding in Vlaanderen.

De beroepsspecifieke internationale leeruitkomsten verschillen per opleiding: de disciplinary learning van een verpleegkundestudent die verbleef in India is heel anders dan die van een ingenieur die in datzelfde land verbleef. Kennis hebben van de Indiase gezondheidszorg is een internationale leeruitkomst voor de verpleegkundestudent, maar niet voor de ingenieur.

Nu worden een aantal internationale leeruitkomsten gezien als belangrijk voor alle studenten die afstuderen en hun plaats zullen moeten vinden in de arbeidsmarkt van een geglobaliseerde en interculturele maatschappij. In het OOF-project wilden we zoek gaan naar clusters die door alle opleidingen gedeeld kunnen worden. De bovengenoemde vier clusters zijn dan ook op te vatten als deeldomeinen van wat wij generieke internationale competentie noemen.


1. Lessiusbrede studiedag internationalisering, januari 2012; VELOV/VELON-congres, 6 & 7 februari 2012, Antwerpen; 22nd Annual ETEN Conference, "Education: Key Competences for the Future", 19-21 April 2012, Coimbra, Portugal; Karel de Grote Hogeschoolcongres, 16 november 2012



Lees verder: 7.2.1   Taalvaardigheid
 
Flanders Knowledge Area

Flanders Knowledge Area

www.flandersknowledgearea.be

Study in Flanders

Study in Flanders

www.studyinflanders.be

Research in Flanders

Research in Flanders

www.researchinflanders.be

Studeer in het Buitenland

Studeer in het Buitenland

www.studeerinhetbuitenland.be

Handboek Internationalisering

Handboek Internationalisering

www.handboek-internationalisering.be

Studies and Statistics

Studies and Statistics

www.flandersknowledgearea.be / nl / projecten / studies-and-statistics

Forum

Forum

www.flandersknowledgearea.be / nl / fora

Blog

Blog

www.flandersknowledgearea.be / nl / blog

Reconfirm

Reconfirm

www.reconfirm.be

Klik hier om de andere projecten van Flanders Knowledge Area te raadplegen