7.2.1 Taalvaardigheid

Kennis van vreemde talen lijkt een vanzelfsprekend luik van de internationale competentie in een hogeronderwijscontext. De vanzelfsprekendheid blijkt ook uit talrijke beleids- en onderzoeksdocumenten op Vlaams (Kirsch et al., 2009) en Europees niveau enerzijds en academische literatuur omtrent de doelen en effecten van internationalisering (Bolen, 2007; Paige, Cohen, Kappler, Chi & Lassegard, 2004; Stronkhorst, 2005). In overeenstemming met de visie van CIMIC zien wij vreemde-taalvaardigheid en interculturele competentie als twee van elkaar onderscheiden domeinen (zie De Graef et al, 2011). Door taal te onderscheiden als een apart domein binnen de internationale competenties willen wij het belang van vreemde taalvaardigheid in hogeronderwijscurricula benadrukken, ook in de opleidingen waar vreemde taalvaardigheid geen centraal opleidingsonderdeel is.

Het accent binnen vreemde-taalleren in het kader van internationalisering in het hoger onderwijs ligt vooral op internationale studieverblijven. Vaak wordt aangenomen dat studenten in de context van buitenlandse studieverblijven ontegensprekelijk vooruitgang boeken op het vlak van vreemde taalvaardigheid: ze hebben immers toegang tot een rijke input aan taalprikkels door onder meer dagelijkse contacten met moedertaalsprekers. Deze vooruitgang in taalvaardigheid wordt echter vaak overschat (Collentine, 2009). Individuele verschillen, zoals bijvoorbeeld de cognitieve verwerkingscapaciteit, interfereren op een complexe manier met het taalleerproces. Uitwisselingsstudenten verwerven doorgaans sterkere luister- en spreekvaardigheden, maar boeken minder vooruitgang op het vlak van lezen en grammaticale prestaties (Collentine, 2009; Paige, Cohen, & Shively, 2004). Naast langdurige buitenlandse studieverblijven kunnen ook andere onderwijsarrangementen bijdragen tot het stimuleren van de vreemde-taalvaardigheid, zoals het deelnemen aan een kortdurende internationale uitwisseling met studenten uit buitenlandse hogeronderwijsinstellingen (Intensive Programmes of internationale conferenties), instaan voor de opvang en begeleiding van inkomende Erasmusstudenten, samenwerken met buitenlandse studenten in het kader van lessen, het kiezen van een opleidingsonderdeel in een andere taal in hun eigen instelling, of door het verwerken van anderstalige teksten in opleidingsonderdelen.

Op studentniveau operationaliseren we taalvaardigheid aan de hand van het Europees Referentiekader van de Raad van Europa 1. We willen een stap verder gaan dan enkel het analyseren van de vaardigheden: begrijpen, spreken en schrijven. Daarom verrijken we bovenstaande indicatoren van het Referentiekader met indicatoren omtrent strategieën om in een vreemde taalcontext te functioneren. Hiervoor doen we een beroep op de descriptoren van EQUALS 2 (zie bijlage: download onderaan deze pagina).

Het grondig uitwerken van de taaldimensie binnen internationalisering in het hoger onderwijs is complex: er moet niet enkel rekening worden gehouden met verschillende vaardigheden, maar ook met studentenkenmerken zoals individuele verschillen en overtuigingen over het leren van een vreemde taal en verschillende leerstrategieën en tenslotte ook met de kenmerken van de leeromgeving (Meijer & Noijons, 2008). Het OOF ICOM project zal in de bevraging van de studenten eveneens enkele kenmerken van de leeromgeving tijdens internationale uitwisselingen nagaan (bijv. de mate van contact met lokale bewoners, lokale studenten, met andere internationale uitwisselingsstudenten en naar de algemene integratie van studenten in de lokale gemeenschap).

Een andere factor in het vreemde-taalleren zijn de overtuigingen en strategieën van studenten. Overtuigingen van studenten beïnvloeden hun strategiekeuzes. Zo verklaart de perceptie op taalleren waarom studenten soms beperkt toegerust zijn om goed een andere taal te leren tijdens hun buitenlands verblijf. Ze beschouwen taalleren in een klassieke klassituatie als minder belangrijk dan echte interacties in het buitenland. Ze geloven dat ze beter leren van louter blootstelling aan prikkels van moedertaalsprekers (Paige, Cohen, & Shively, 2004). Tanaka en Ellis (2003) vonden echter dat een analytische visie op taalleren (bijvoorbeeld een grote waarde hechten aan het beheersen van grammatica) juist samenging met een kleinere vooruitgang in taal na een studie- en talenreis van studenten. Tanaka en Ellis (2003) stelden ook vast dat de overtuigen van studenten over taalleren veranderen tijdens buitenlandse studieprogramma´s, vooral overtuigingen gerelateerd aan zelfvertrouwen. Dit gaat evenwel niet noodzakelijk gepaard met vooruitgang in taalvaardigheid.

Deze onderzoeken wijzen op het belang van het onderzoeken van overtuigingen van studenten over het leren van een vreemde taal tijdens hun buitenlands avontuur, evenals welke strategieën zij ondernemen tijdens hun verblijf om hun taalvaardigheid aan te scherpen. In het kader van het OOF-project zullen we ook deze strategieën bij studenten onderzoeken.


1. www.coe.int/t/dg4/linguistic/Cadre1_en.asp

2. EAQUALS (Evaluation & Accreditation of Quality in Language Services), zie www.eaquals.org. Voor de in het OOF ICOM gebruikte descriptoren op studentniveau, zie: www.coe.int/t/DG4/Portfolio/documents/EAQUALS%20Bank%20as%20scales%20-%20Dec%2008.pdf

Deze organisatie ondernam een poging om de descriptoren uit het originele EAQUALS/ALTE Europees Taalportfolio, de ALTE can do-uitspraken (The Association of Language Testers in Europe. Meer informatie, zie : ALTE, 2002) en de descriptoren van het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader voor Moderne Vreemde Talen te herzien met het oog op het verschaffen van extra niveaus (11 in plaats van 6); het opvullen van leemten in de originele QUALS/ALTE-ELP-checklist, en het ontwikkelen van descriptoren voor taalstrategieën.


pdf Handboek-Internationalisering-7-2-1-Taalvaardigheid-bijlage.pdf (01/12/2012, 64 kB)


Lees verder: 7.2.2   Interculturele competentie
 
Flanders Knowledge Area

Flanders Knowledge Area

www.flandersknowledgearea.be

Study in Flanders

Study in Flanders

www.studyinflanders.be

Research in Flanders

Research in Flanders

www.researchinflanders.be

Studeer in het Buitenland

Studeer in het Buitenland

www.studeerinhetbuitenland.be

Handboek Internationalisering

Handboek Internationalisering

www.handboek-internationalisering.be

Studies and Statistics

Studies and Statistics

www.flandersknowledgearea.be / nl / projecten / studies-and-statistics

Forum

Forum

www.flandersknowledgearea.be / nl / fora

Blog

Blog

www.flandersknowledgearea.be / nl / blog

Reconfirm

Reconfirm

www.reconfirm.be

Klik hier om de andere projecten van Flanders Knowledge Area te raadplegen